Birə və gənə: yay mövsümünün gizli təhlükəsi və ondan qorunma yolları

Yay gəldi — istilik, açıq hava, uzun gəzintilər. Lakin bu fəsil həm də evcil heyvanlar üçün ən təhlükəli parazit mövsümüdür. İsti və rütubətli hava birə və gənələrin sürətlə çoxalması üçün ideal şəraitdir. Bu kiçik parazitlər təkcə narahatlıq yaratmır — onlar ciddi xəstəliklərin daşıyıcısıdır. Bu yazıda birə və gənənin nə üçün təhlükəli olduğunu, əlamətlərini, qarşısını almağın və mübarizənin yollarını ətraflı izah edirik.

Niyə məhz yayda təhlükə artır?

Birə və gənə isti, rütubətli mühiti sevir. Havanın temperaturu 20°C-dən yuxarı qalxanda və rütubət artanda bu parazitlər çox sürətlə çoxalır. Yayda heyvanlar daha çox bayırda olur — parkda, həyətdə, otların arasında gəzir. Məhz bu yerlər birə və gənənin gizləndiyi əsas məkanlardır. Bir gəzinti kifayətdir ki, heyvan parazit "gətirsin" evə.

Birə nədir və niyə təhlükəlidir?

Birə kiçik, qanadsız, tullanan həşəratdır. Heyvanın qanı ilə qidalanır və sürətlə çoxalır — bir birə gündə onlarla yumurta qoya bilir. Təhlükəsi:

• Daimi qaşınma və narahatlıq — heyvan dincələ bilmir.

• Allergiya (birə dermatiti) — birənin tüpürcəyinə qarşı allergik reaksiya, dəridə yara və tükün tökülməsi.

• Anemiya — xüsusən balaca heyvanlarda, çoxlu birə qan itkisinə səbəb ola bilər.

• Bağırsaq parazitləri — birə udulan zaman heyvana qurd (lent qurdu) yoluxdura bilər.

• Evə yayılma — birə yalnız heyvanda yox, xalçada, mebeldə, döşəmədə yumurta qoyur.

Gənə nədir və niyə daha təhlükəlidir?

Gənə hörümçəkkimilər sinfinə aiddir, dəriyə yapışıb qanla qidalanır. Birədən fərqli olaraq, gənə daha ciddi, bəzən ölümcül xəstəliklər daşıyır:

• Babezioz (piroplazmoz) — gənə ilə keçən təhlükəli qan xəstəliyi; vaxtında müalicə olunmasa ölümlə nəticələnə bilər.

• Ehrlixioz, borrelioz (Laym xəstəliyi) — gənə ilə keçən digər ciddi infeksiyalar.

• Dəri iltihabı və infeksiya — gənənin yapışdığı yerdə.

Məhz buna görə gənə xüsusi diqqət tələb edir. Bir gənə dişləməsi belə təhlükəli ola bilər.

Əlamətlər: heyvanınızda parazit varmı?

• Tez-tez və güclü qaşınma, dişləmə, özünü yalama.

• Narahatlıq, yerində dura bilməmək.

• Dəridə qızartı, yara, tük tökülməsi.

• Tükün arasında kiçik qara nöqtələr (birə nəcisi) və ya hərəkət edən kiçik həşəratlar.

• Dəriyə yapışmış, noxud böyüklüyündə şişkin gənə (qanla dolduqca böyüyür).

Qarşısını necə almaq olar? (Ən vacib hissə)

Parazitlə mübarizədə ən yaxşı yol profilaktikadır — yəni heyvana parazit düşməzdən əvvəl qorumaq. Bunun üçün bir neçə effektiv vasitə var:

1. Damcı (spot-on) vasitələr

Heyvanın boynunun arxasına, dərinin üzərinə damızdırılan məhlul. Adətən 1 ay qoruyur, həm birə, həm gənəyə qarşı təsirlidir. İstifadəsi asandır.

2. Parazit əleyhinə xaltalar

Boyna taxılan xüsusi xalta. Uzunmüddətli (bir neçə aya qədər) qoruma verir. Xüsusən çox bayırda olan heyvanlar üçün rahatdır.

3. Tablet (həb) vasitələr

Ağızdan verilən, daxildən təsir edən müasir vasitələr. Birə və gənəni heyvanı dişlədikdə öldürür, çox effektivdir.

4. Şampun və spreylər

Mövcud parazitləri təmizləmək və əlavə qoruma üçün. Adətən digər vasitələrlə birlikdə işlədilir.

Vacib: Vasitənin növü və dozası heyvanın çəkisindən və yaşından asılıdır. İt üçün olan vasitəni pişiyə işlətmək təhlükəlidir — bəzi it vasitələri pişiklər üçün zəhərlidir. Həmişə heyvanın növünə uyğun məhsul seçin və təlimatı oxuyun.

Gənəni necə çıxarmaq lazımdır?

Heyvanın dərisində gənə görsəniz, düzgün çıxarmaq vacibdir:

• Gənəni dəriyə mümkün qədər yaxından, başından tutun (xüsusi gənə pinseti idealdır).

• Bərabər, yavaş hərəkətlə dartıb çıxarın — burmadan, sıxmadan.

• Gənənin başı dəridə qalmasın.

• Çıxardıqdan sonra yeri dezinfeksiya edin və əllərinizi yuyun.

Diqqət: Gənəni əzməyin, yağ/spirt tökməyin — bu, infeksiya riskini artıra bilər. Əgər gənə çıxarmaqda çətinlik çəkirsinizsə və ya heyvanda zəiflik, iştahsızlıq, hərarət əlamətləri görsəniz, dərhal veterinara müraciət edin. Babezioz kimi xəstəliklər tez inkişaf edir.

Evi də unutmayın

Birə heyvanda olduğu qədər evdə də yaşayır — xalçada, döşəmədə, heyvanın yatağında yumurta qoyur. Heyvanı müalicə edib evi təmizləməsəniz, parazit geri qayıdır. Heyvanın yatağını yuyun, evi yaxşıca süpürüb tozsoran çəkin, lazım olsa ev üçün parazit əleyhinə vasitə işlədin.

Qısa yay qaydaları

• Yay başlamazdan əvvəl profilaktik vasitə işlədin — gözləməyin.

• Hər gəzintidən sonra heyvanı yoxlayın (xüsusən qulaq arxası, boyun, pəncələr arası).

• Vasitəni vaxtında yeniləyin (damcı/xalta müddəti bitəndə).

• İt və pişik üçün ayrı, uyğun vasitə işlədin.

• Şübhəli əlamətdə veterinara müraciət edin.

Heyvanınızı birə və gənədən qorumaq üçün damcı, xalta, tablet və digər parazit əleyhinə vasitələri aptek bölməsindən seçə bilərsiniz.